1. Ana sayfa
  2. Sınava Hazırlık
  3. İlk Yardım

İlk YardımKonu 4 / 1041 çıkmış soruUygulamalı

Temel yaşam desteği

Kalbi ve solunumu durmuş kişide uygulanan temel yaşam desteğini kapsar: yetişkin, çocuk ve bebekte kalp masajı ile suni solunumun (30:2) uygulanışı, hava yolu tıkanıklığında Heimlich manevrası, suda boğulma ve hayat kurtarma zinciri.

Eğitim mankeni üzerinde kollar düz, eller göğüs ortasında kalp masajı yapan kişi

1Konu anlatımı

Akılda kalsın

  • Yetişkinde kalp masajı, sert zeminde sırtüstü yatan kazazedede göğsün ortasına, göğüs 5–6 cm çökecek şekilde ve dakikada 100–120 hızda yapılır.
  • Yetişkin, çocuk ve bebekte ilk yardımcı 30 kalp masajı ile 2 suni solunumu (30:2) dönüşümlü uygular.
  • Bebekte bası tek elin iki parmağıyla (orta ve yüzük parmağı), göğüs yaklaşık 4 cm çökecek şekilde yapılır.
  • Suni solunumdan önce ağız içi temizlenip baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolu açılır; verilen havanın yeterliliği göğsün yükselmesinden anlaşılır.
  • Konuşamayan, nefes alamayan, morarıp ellerini boğazına götüren kişide tam tıkanma vardır; sırta vuruş ve Heimlich manevrası uygulanır, bebeğe karın basısı yapılmaz.
  • Kısmi tıkanmada kazazedenin öksürmesi engellenmez, öksürmeye teşvik edilir.
  • Suda boğulmada tek başına olan ilk yardımcı 30:2 döngüsünü 5 tur uyguladıktan sonra 112'yi arar.

Temel yaşam desteği nedir?

Temel yaşam desteği (TYD); solunumu ve/veya kalbi durmuş kişide, herhangi bir araç gereç kullanmadan solunum yolunun açık tutulması, solunum ve dolaşımın desteklenmesi işlemidir. Kalp masajı, durmuş dolaşımı yeniden sağlamak için göğüs kemiğine ritmik bası yapılarak kanın pompalanmasıdır; suni solunum ise akciğerlere hava verilerek kanın oksijenlenmesinin sağlanmasıdır.

Kalp durduğunda dokulara oksijenli kan gitmez; oksijensizliğe en dayanıksız organ olan beyin birkaç dakika içinde hasar görmeye başlar. Bu nedenle TYD'ye vakit kaybetmeden başlanır.

Kalp durması belirtileri: bilinç kaybı, solunumun olmaması ya da normal olmaması, nabız alınamaması, deride solukluk veya morarma, göz bebeklerinin büyüyüp ışığa tepki vermeden sabit kalması.

Hayat kurtarma zinciri

  1. Sağlık kuruluşuna (112) hemen haber verilmesi,
  2. Olay yerinde temel yaşam desteği uygulanması,
  3. Ambulans ekiplerinin müdahalesi,
  4. Hastanede ileri tedavi.

Kazaya karışan araçların hasar tespiti gibi işlemler bu zincirin parçası değildir.

Yetişkinde TYD

  1. Ortam güvenliği sağlanır; omuzlara dokunup "İyi misiniz?" diye seslenerek bilinç kontrol edilir.
  2. Yanıt yoksa yardım istenir ve 112 aranır (ya da çevredeki birine arattırılır). Yakında otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa getirtilir.
  3. Kazazede sert bir zemine sırtüstü yatırılır. Ağız içi kontrol edilip görünen cisimler çıkarılır; boyun yaralanması şüphesi yoksa baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolu açılır.
  4. Bak-Dinle-Hisset ile en fazla 10 saniye solunum değerlendirilir; normal solunum yoksa TYD'ye başlanır.
  5. 30 kalp masajı: Göğüs kemiğinin alt ve üst uçları belirlenir; bir elin topuğu göğsün ortasına (göğüs kemiğinin alt yarısına) konur, diğer el üstüne yerleştirilip parmaklar kenetlenir. Kollar dirsekten bükülmeden dik tutulur, omuzlar ellerin hizasında olur. Göğüs en az 5 cm, en fazla 6 cm çöktürülür; hız dakikada 100–120 basıdır. Her basıdan sonra göğsün eski hâline gelmesine izin verilir.
  6. 2 suni solunum: Baş geri-çene yukarı pozisyonu korunur, alından bastıran elle burun kapatılır ve ağızdan ağıza yaklaşık 1 saniye süren nefes verilir. Verilen havanın yeterli olduğu göğüs kafesinin yükselmesinden anlaşılır; göğüs kalkmıyorsa hava yolu yeniden kontrol edilir.
  7. 30:2 döngüsü kesintisiz sürdürülür; OED gelirse cihazın sesli komutlarına uyulur.

TYD; sağlık ekibi gelene, kazazede kendiliğinden solumaya başlayana ya da ilk yardımcı tükenene kadar sürdürülür. Kalbi çalıştığı hâlde solunumu durmuş kişiye yapılan suni solunuma da kişi kendi kendine soluyuncaya kadar devam edilir. Kalp masajı yalnızca kalbi durmuş kişiye uygulanır; bilinci kapalı ama normal soluyan kişiye koma pozisyonu verilir.

Sık yapılan hata: Yatak gibi yumuşak bir zeminde masaj yapmak ya da göğsü yüksekliğinin yarısı kadar çöktürmeye çalışmak. Yumuşak zemin basıyı emer; doğru derinlik göğüs ön-arka çapının yaklaşık üçte biri, yetişkinde 5–6 cm'dir. Karna ya da kaburgalara bası iç organlara zarar verir.

Yetişkin, çocuk ve bebekte farklar

UygulamaYetişkinÇocuk (1 yaş – ergenlik)Bebek (0–12 ay)
Bilinç kontrolüOmuzlara dokunup seslenmeOmuzlara dokunup seslenmeAyak tabanına hafifçe vurma
Başlangıç30 bası ile başlanır5 kurtarıcı nefes, ardından 30 bası5 kurtarıcı nefes, ardından 30 bası
Bası yeri ve şekliGöğsün ortası, iki el üst üsteGöğüs kemiğinin alt yarısı, tek elin topuğu (gerekirse iki el)Göğüs kemiğinin alt yarısı, tek elin iki parmağı (orta ve yüzük parmağı)
Bası derinliği5–6 cmGöğsün 1/3'ü (yaklaşık 5 cm)Göğsün 1/3'ü (yaklaşık 4 cm)
Bası hızıDakikada 100–120Dakikada 100–120Dakikada 100–120
Bası : solunum30:230:230:2
Suni solunumAğızdan ağızaAğızdan ağızaAğızdan ağız ve buruna

Yetişkinde önce 112 aranır, sonra TYD'ye başlanır. Çocuk ve bebeklerde kalp durması çoğunlukla oksijensizlikten kaynaklandığından, ilk yardımcı yalnızsa önce yaklaşık 1 dakika TYD uygular, ardından 112'yi arar.

Hava yolu tıkanıklığı ve Heimlich manevrası

Soluk yoluna yabancı cisim kaçtığında oksijen akciğerlere ulaşamaz. Tıkanmanın türüne göre davranılır:

Kısmi tıkanmaTam tıkanma
Kişi öksürebilir, konuşabilir, nefes alabilir.Kişi konuşamaz, nefes alamaz, öksüremez; rengi morarır, acı çekerek ellerini boğazına götürür.
Öksürmesi engellenmez, öksürmeye teşvik edilir; sırtına vurulmaz, izlenir. Durum kötüleşirse tam tıkanmadaki gibi davranılır.Kazazede öne eğilir, kürek kemikleri arasına avuç topuğuyla 5 kez vurulur. Cisim çıkmazsa Heimlich manevrası yapılır; sırta vuruş ve karın basısı 5'er kez dönüşümlü tekrarlanır.

Heimlich manevrası: İlk yardımcı kazazedenin arkasına geçip beline sarılır; bir elini yumruk yaparak başparmak tarafını göbeğin biraz üstüne yerleştirir, diğer eliyle yumruğu kavrar ve içe ve yukarı doğru sert bası yapar. Şişman ve hamile kişilerde bası karına değil göğüs kemiğinin alt yarısına yapılır. Kazazede bilincini kaybederse yere yatırılır, 112 aranır ve TYD'ye başlanır.

Bebekte tıkanma: Bebek, yüzü aşağıda ve başı gövdesinden alçakta olacak şekilde ilk yardımcının kolu üzerine yatırılır; kürek kemikleri arasına avuç içiyle 5 kez vurulur. Cisim çıkmazsa bebek sırtüstü çevrilip göğüs kemiğine iki parmakla 5 kez bası yapılır. Bebeğe karın basısı (Heimlich) uygulanmaz.

Sınavda dikkat: Konuşamama, nefes alamama, morarma ve elleri boğaza götürme tam tıkanma belirtisidir. Kısmi tıkanmada "öksürmesinin engellenmesi" yanlış bir uygulamadır.

Suda boğulma

Suda boğulmada asıl sorun oksijensizliktir. Kurtarıcı kendi güvenliğini tehlikeye atmadan kazazedeyi sudan çıkarır, hava yolunu açar ve solunumu değerlendirir. Normal solunum yoksa TYD'ye 5 kurtarıcı nefesle başlanır, 30:2 döngüsüyle devam edilir. Akciğerdeki suyu boşaltmaya çalışarak zaman kaybedilmez.

Sınavda dikkat: Suda boğulan, kalbi ve solunumu durmuş yetişkinde ilk yardımcı tek başınaysa 30 kalp masajı ve 2 suni solunumdan oluşan döngüyü 5 tur uyguladıktan sonra tıbbi yardım (112) ister.

2Etkileşimli uygulama

Okuduğunuz kuralı ekranda uygulayın. Hedefi tamamlayınca uygulama biter; hatasız bitirirseniz 3 yıldız alırsınız.

Etkileşimli uygulama · Ritim çalışması

Temel yaşam desteği

Kaza yerinde bilinci kapalı bir kazazede var. Önce ilk yardım adımlarını doğru sırayla seç; sonra ritim şeridindeki noktalar halkaya geldikçe basarak dakikada ~110 ritimle 30 göğüs basısı + 2 suni solunum uygula. Hedef: 5 adım + 2 tur 30:2.

3Bu konunun soruları

MEB sınavlarında bu konudan çıkmış 41 soru (8 tanesi en az üç sınavda soruldu). Her soruda doğru cevabı ve açıklamasını hemen görürsünüz.

Hangi sorular?

Sıralama

Ara WhatsApp Ön Kayıt