İlk YardımKonu 3 / 1031 çıkmış soru
Hasta ve yaralının değerlendirilmesi
Kaza yerinde hasta ya da yaralının nasıl değerlendirileceğini kapsar: bilinç kontrolü, ilk yardımın ABC'si, Bak-Dinle-Hisset yöntemi, normal nabız ve solunum değerleri, ikinci değerlendirme ve çok yaralılı kazalarda öncelik sıralaması.
1Konu anlatımı
Akılda kalsın
- Bilinç kontrolü yetişkinde omuza hafifçe dokunup "İyi misiniz?" diye seslenerek, bebekte ayak tabanına hafifçe vurarak yapılır.
- ABC'de A hava yolu açıklığını, B solunumu, C dolaşımı ifade eder; bilinci kapalı kazazedede sıra önce hava yolu, sonra solunum, sonra dolaşımdır.
- Bilinci kapalı kişide dil geriye kaçarak hava yolunu tıkayabilir; baş geri-çene yukarı pozisyonu hava yolunu açar, ancak boyun yaralanması şüphesinde verilmez.
- Bak-Dinle-Hisset'te göğsün inip kalkmasına bakılır (ağza tutulan aynanın buğulanması da "Bak"tır), soluk sesi dinlenir, nefes yanakta hissedilir.
- Dinlenme hâlindeki sağlıklı yetişkinde solunum dakikada 12–20, nabız 60–100'dür.
- Solunum sayısının değerlendirilmesi ikinci değerlendirmedeki baştan aşağı kontrolün parçasıdır.
- Çok yaralılı kazada önce solunum zorluğu, ağır kanama ve bilinç kaybı gibi hayati tehlikesi olanlara müdahale edilir; çıkık ve küçük kırıklar sona kalır.
Değerlendirmenin amacı
Kazazede, güvenli bir müdahale yapabilmek ve uygulanacak ilk yardım yöntemini belirlemek için değerlendirilir; ilk yardımcı tanı koymaz, ilaç seçmez. Olay yeri güvenliği sağlandıktan sonra değerlendirme iki aşamada yapılır: hayatı tehdit eden durumları bulmaya yönelik birinci değerlendirme ve ayrıntılı muayeneye dayanan ikinci değerlendirme. Yaşam bulguları bilinç, solunum ve dolaşımdır; diş eti kanaması gibi durumlar yaşam bulgusu değildir.
Birinci değerlendirme: Bilinç ve ABC
1. Bilinç kontrolü
Yetişkinde omuzlara hafifçe dokunularak "İyi misiniz?" diye seslenilir ve kazazedenin uyaranlara tepki verip vermediğine bakılır. Bebeklerde sarsma yapılmaz; bilinç, ayak tabanına hafifçe vurularak kontrol edilir.
2. A – Hava yolu açıklığı (Airway)
Bilinci kapalı kişide kaslar gevşediği için dil geriye kaçarak hava yolunu tıkayabilir ve boğulmaya yol açabilir. Ağız içi kontrol edilir, görünen yabancı cisimler temizlenir ve baş geri-çene yukarı pozisyonu verilir: Bir el alına konur, diğer elin iki parmağı çene kemiğinin üzerine yerleştirilir; alından bastırılıp çeneden kaldırılarak baş geriye itilir. Bu hareket geriye kaçan dili kaldırır.
3. B – Solunumun değerlendirilmesi (Breathing)
Hava yolu açık tutulurken yanak kazazedenin ağzına yaklaştırılır, göz göğüs kafesine çevrilir ve yaklaşık 10 saniye boyunca Bak-Dinle-Hisset yöntemi uygulanır:
| Basamak | Ne yapılır? |
|---|---|
| Bak | Göğüs kafesinin inip kalktığına bakılır. Ağza yaklaştırılan cam ya da aynanın buğulanıp buğulanmadığının gözlenmesi de bu basamağa girer. |
| Dinle | Kulak ağız ve buruna yaklaştırılarak soluk sesi dinlenir. |
| Hisset | Nefesin yanakta oluşturduğu hava akımı hissedilir. |
Deri renginin gözlenmesi bu yöntemin parçası değildir. Bununla birlikte dudaklardan ve parmak uçlarından başlayıp yayılan morarma (siyanoz), solunum durmasına ya da yetersizliğine bağlı olarak dokuların oksijensiz kaldığını gösterir.
4. C – Dolaşımın değerlendirilmesi (Circulation)
Dolaşım; nabız, deri rengi ve ciddi kanama olup olmadığına bakılarak değerlendirilir. Nabız yetişkinde boyundaki şah damarından ya da el bileğinden sayılır. Bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan kişide kalbin durduğu kabul edilir ve zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlanır.
Normal değerler
| Yaşam bulgusu (dinlenme hâlindeki sağlıklı yetişkin) | Normal değer |
|---|---|
| Solunum sayısı | Dakikada 12–20 |
| Nabız (kalbin dakikadaki atımı) | Dakikada 60–100 |
Bu değerlerin belirgin altı ya da üstü, solunum veya dolaşımla ilgili bir soruna işaret edebilir.
İkinci değerlendirme
Hayati tehlikeler giderildikten sonra yapılır ve iki bölümden oluşur:
- Görüşerek bilgi toplama: Bilinci açık kazazedeye ya da çevredekilere adı soyadı, olayın nasıl olduğu, şikâyetleri, kullandığı ilaçlar ve geçirdiği hastalıklar (özgeçmiş) sorulur.
- Baştan aşağı kontrol: Önce solunum sayısı ve nabız gibi yaşam bulguları değerlendirilir; ardından baş, boyun, göğüs, karın, kollar, bacaklar ve sırt sırayla muayene edilerek kanama, kırık, yara ve şekil bozuklukları araştırılır.
Çok yaralılı kazalarda öncelik sıralaması
Yaralı sayısı fazla olduğunda herkese aynı anda müdahale edilemez. Yaralılar hızla değerlendirilerek hayatı doğrudan tehdit edilenlere öncelik verilir; müdahale ve sağlık kuruluşuna taşıma da bu sıraya göre yapılır.
| Öncelik | Örnek durumlar |
|---|---|
| İlk önce (hayati tehlike) | Solunum zorluğu, ağır kanama, şok, bilinç kaybı, açık göğüs veya karın yarası |
| Sonra | Hayati tehlikesi olmayan ama tedavi gerektiren yaralanmalar (ör. büyük kemik kırıkları) |
| En son | Ayak bileğinde çıkık, ayak kemiğinde kırık, burkulma, birinci derece yanık gibi hafif yaralanmalar |
Hayatını kaybetmiş kişiler, canlı yaralılara müdahale edildikten sonra ele alınır.
2Bu konunun soruları
MEB sınavlarında bu konudan çıkmış 31 soru (5 tanesi en az üç sınavda soruldu). Her soruda doğru cevabı ve açıklamasını hemen görürsünüz.
Hangi sorular?
Sıralama