İlk YardımKonu 2 / 1020 çıkmış soru
İnsan vücudu ve sistemler
İnsan vücudunun yapı birimlerini (hücre, doku, organ, sistem), vücut boşluklarını ve ilk yardımda bilinmesi gereken dolaşım, solunum, sinir, hareket, sindirim ve boşaltım sistemlerinin temel özelliklerini kapsar.
1Konu anlatımı
Akılda kalsın
- Vücudun yapı birimleri küçükten büyüğe hücre – doku – organ – sistem şeklinde sıralanır.
- Atardamarlar kanı kalpten vücuda, toplardamarlar vücuttan kalbe taşır; kalp ve damarlar vücudun tamamında görev yapan dolaşım sistemini oluşturur.
- Havadaki oksijenin kandaki karbondioksitle yer değiştirmesi akciğerlerde, solunum sistemi sayesinde gerçekleşir.
- Solunum durursa kandaki oksijen oranı düşer; baş dönmesi, düzensiz nabız, morarma ve bilinç kaybı görülür.
- Beyin ve omurilik merkezi sinir sistemini oluşturur; alkol karar verme ve frenleme yeteneğini bozarak bu sistemi etkiler.
- Kafatasında oynamaz eklem bulunur; kırık ve ezilmeler kemik ve kaslardan oluşan hareket sistemini ilgilendirir.
- Kalp ve akciğerler göğüs boşluğunda, mide ve diğer sindirim organları karın bölgesinde yer alır.
Vücudun yapı birimleri
İlk yardımda doğru karar verebilmek için vücudun nasıl çalıştığını bilmek gerekir. Vücudun en küçük yapı birimi hücredir. Benzer yapı ve görevdeki hücreler bir araya gelerek dokuyu, belli bir görevi yapmak üzere farklı dokular bir araya gelerek organı (kalp, mide, akciğer gibi), belli bir işlevi birlikte yerine getiren organlar da sistemi (solunum sistemi, sindirim sistemi gibi) oluşturur.
Küçükten büyüğe sıralama: Hücre → Doku → Organ → Sistem
Vücut boşlukları
| Bölge | Başlıca organlar |
|---|---|
| Kafa boşluğu | Beyin (kafatasıyla korunur) |
| Göğüs boşluğu | Kalp ve akciğerler (kaburgalar ve göğüs kemiğiyle korunur) |
| Karın bölgesi | Mide, karaciğer, safra kesesi, dalak, bağırsaklar; arka kısımda böbrekler |
Göğüs boşluğunu karın boşluğundan diyafram adlı kas ayırır. Yutak ise boyun bölgesindedir.
Dolaşım sistemi
Kalp, damarlar ve kandan oluşur. Kalp, göğüs boşluğunda iki akciğerin arasında yer alan ve kanı pompalayan kaslı bir organdır. Dolaşım sistemi kanı vücudun her yerine taşıyarak hücrelere oksijen ve besin ulaştırır, artıkları toplar; bu nedenle vücudun tamamında faaliyet gösterir. Dinlenme hâlindeki sağlıklı bir yetişkinde kalp dakikada 60–100 kez atar.
| Damar | Görevi |
|---|---|
| Atardamar | Kanı kalpten vücuda (dokulara) taşır. |
| Toplardamar | Kanı vücuttan kalbe geri taşır. |
| Kılcal damar | Atardamarla toplardamarı birbirine bağlayan, dokularla madde alışverişini sağlayan çok ince damarlardır. |
Solunum sistemi
Burun, ağız, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve akciğerlerden oluşur. Akciğerlerdeki hava keseciklerinde, solunan havadaki oksijen kana geçer, kandaki karbondioksit dışarı verilir; bu gaz alışverişi solunum sistemi sayesinde gerçekleşir. Dinlenme hâlindeki sağlıklı bir yetişkin dakikada ortalama 12–20 kez nefes alıp verir.
Solunum durduğunda ya da solunum yolu tıkandığında akciğerlere hava, dolayısıyla kana oksijen ulaşamaz: kandaki oksijen oranı düşer, karbondioksit birikir. Bunun sonucunda baş dönmesi, düzensiz nabız, dudak ve parmak uçlarında morarma ve bilinç kaybı görülür. Oksijensizliğe en dayanıksız organ beyindir. Kansızlık ise oksijen düşüşünün sonucu değildir; kanda alyuvar ve hemoglobin azalmasıyla oluşan ayrı bir durumdur.
Sinir sistemi
Vücudun tüm faaliyetlerini yöneten ve denetleyen sistemdir. Beyin ve omurilik merkezi sinir sistemini, bunlardan vücuda dağılan sinirler çevresel sinir sistemini oluşturur. Beyni kafatası, omuriliği omurga korur. Alkolün beyindeki karar verme, dikkat ve frenleme (tepki) yeteneğini bozması, merkezi sinir sistemini etkilediğini gösterir. Omurilik zedelenirse yaralanma bölgesinin altında his kaybı ve felç gelişebilir.
Hareket sistemi (iskelet ve kaslar)
Kemikler, eklemler ve kaslardan oluşur; vücuda şekil verir, iç organları korur ve hareketi sağlar. Kazalarda görülen kırık, çıkık, burkulma ve ezilmeler hareket sistemini ilgilendirir. Eklemler, kemiklerin birleşme yerleridir:
| Eklem türü | Özelliği | Örnek |
|---|---|---|
| Oynamaz eklem | Kemikler testere dişi gibi kenetlenmiştir, hareket etmez. | Kafatası kemikleri |
| Yarı oynar eklem | Sınırlı hareket eder. | Omurlar arası |
| Oynar eklem | Geniş hareket sağlar. | Omuz, dirsek, el bileği, kalça, diz |
Sindirim ve boşaltım sistemleri
Sindirim sistemi ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaklar ile karaciğer ve pankreas gibi yardımcı organlardan oluşur; besinleri parçalayarak emilmelerini sağlar. Boşaltım sistemi böbrekler, idrar yolları ve idrar kesesinden oluşur; kandaki artık maddeleri süzerek vücuttan atar.
İlk yardım açısından önemi
Solunum ve dolaşım sistemleri birlikte çalışır: akciğerlerde oksijenlenen kan, kalp tarafından bütün vücuda pompalanır. Bu iki sistemden biri durursa kısa sürede diğeri de durur ve beyin oksijensiz kalır. Bu yüzden ilk yardımda önce hava yolu, solunum ve dolaşım (ABC) korunur. Kalp ve akciğerleri koruyan kaburgaların kırılması akciğerlere, omurganın kırılması omuriliğe zarar verebilir; bu nedenle kırıklarda yaralı bölge hareketsiz tutulur.
2Bu konunun soruları
MEB sınavlarında bu konudan çıkmış 20 soru (5 tanesi en az üç sınavda soruldu). Her soruda doğru cevabı ve açıklamasını hemen görürsünüz.
Hangi sorular?
Sıralama