Sürücü davranışları ve risk

Güvenli sürücü kimdir?

Trafikte güvenle yol almak yüksek düzeyde dikkat ve konsantrasyon gerektirir. Güvenli sürücülüğü belirleyen en önemli kişilik özelliği, trafik ortamındaki riskleri fark edip en aza indirecek biçimde davranma becerisidir. Güvenli sürücü:

• Hızını yol, hava ve trafik şartlarına göre aracını her an kontrol edebileceği düzeyde tutar.
• Kurallara özen gösterir, diğer yol kullanıcılarının haklarına saygı duyar.
• Davranışlarının sonuçlarını önceden düşünür; öfkeli, yarışmacı ve gösterişçi sürüşten kaçınır.
• Yola dinlenmiş, alkolsüz ve dikkatini dağıtacak uğraşlardan uzak olarak çıkar.

Riskli ve güvenli davranışlar

Ruhsal yapısı bozuk sürücü davranışları

Bazı sürücüler trafiği bir yarış ya da güç gösterisi alanı gibi görür. Başkalarının hakkını yok sayan bu bencil ve saldırgan tutumlar, ruhsal yapısı bozuk sürücü davranışları olarak değerlendirilir. En tipik örneği, kullandığı her araçta geçiş üstünlüğünü kendine ait sanmaktır. Oysa geçiş üstünlüğü yalnızca ambulans, itfaiye, polis gibi görev hâlindeki belirli araçlara tanınır. Diğer sürücülerle yarışmak, inatlaşmak, yakın takiple ya da ani manevralarla başkalarını korkutmak da aynı tutumun ürünüdür. Buna karşılık kurallara özen göstermek ve başkalarının haklarına saygı duymak sağlıklı sürücü davranışlarıdır.

Stres ve öfke

Sıkışıklık, gecikme, gürültü ve diğer sürücülerin hataları stres kaynağıdır. Trafikte yaşanan stresin bireydeki başlıca etkileri şunlardır:

• Kaygı artar.
• Kalp atışları hızlanır.
• Saldırgan tutum sergileme eğilimi artar.

Stres kontrol edilemediğinde öfkeye dönüşebilir. Öfkeye kapılan sürücüde diğer sürücülere göre dikkat dağınıklığı ve kural ihlalleri daha sık görülür; sabırsızlık ve tahammülsüzlük de artar.

Öfkeyi yönetmek için yola zamanında çıkıp acele etmemek, başkalarının hatasını kişisel algılamamak, el kol hareketi ya da korna ile karşılık vermemek, derin nefes alarak sakinleşmek ve gerekirse güvenli bir yerde durup ara vermek etkili yollardır.

Dikkat dağınıklığı ve cep telefonu

Dikkat dağıtıcılar gözü yoldan, eli direksiyondan ya da zihni sürüşten uzaklaştırır. Elde cep telefonuyla konuşmak bunların hepsini birden yapar: bir el direksiyondan ayrılır, dikkat konuşmaya yönelir ve tehlike geç fark edilir. Mesaj yazmak, sürüş sırasında navigasyon ayarlamak, yemek yemek ya da arka koltuktaki yolcuyla uğraşmak da aynı riski taşır. Telefonla mutlaka ilgilenmek gerekiyorsa araç güvenli bir yerde durdurulmalıdır.

Yorgunluk ve uykusuzluk

Yorgun sürücünün dikkati azalır, tepkileri yavaşlar. Sık esneme, göz kapaklarında ağırlık, şeritten kayma ve son geçilen yolu hatırlayamamak tehlike işaretleridir. Bu belirtiler görüldüğünde tek güvenli çözüm güvenli bir yerde durup dinlenmektir. Yeterli uyku, molalarda biraz hareket etmek ve temiz hava almak dikkati artırır.

Alkol, ilaç ve uyuşturucu

Alkol merkezi sinir sistemini baskılar. Sonuçta refleksler zayıflar, beynin uyarıları algılama ve tepki verme hızı düşer, tepki süresi uzar, dikkat dağılır ve hız ile mesafe tahmini bozulur. Alkollü kişi çoğu zaman kendini zinde ve özgüvenli hisseder; bu yanıltıcı his riski daha da artırır. Alkolün etkisi kahve ya da soğuk suyla geçmez, ancak zamanla vücuttan atılmasıyla azalır. Uyku hâli yapan bazı ilaçlar ve uyuşturucu maddeler de algıyı ve refleksleri bozar; ilaç kullanan sürücü, ilacın sürüşe etkisini kullanma talimatından ya da hekimden öğrenmelidir.