Kavşaklar ve geçiş hakkı

Geçiş hakkı ve geçiş üstünlüğü

Geçiş hakkı, yayaların ve sürücülerin yolu kullanırken diğerlerine göre önce geçme hakkıdır. Geçiş üstünlüğü ise ambulans, itfaiye ve polis gibi belirli araçların görev sırasında, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik yasak ve kısıtlamalarına bağlı olmamasıdır. Bu iki kavram sınavda sıkça karıştırılır.

Kavşağa yaklaşırken

Kavşaklar çarpışma riskinin en yüksek olduğu yerlerdir. Kavşağa yaklaşan sürücü hızını azaltır, gerektiğinde durabilecek durumda olur ve gideceği yöne uygun şeride önceden girer. Kavşak içinde ve kavşağa çok yakın yerlerde öndeki aracı geçmek, şerit değiştirmek, duraklamak ve park etmek yasaktır.

Kontrollü kavşaklar

Trafiğin görevli, ışıklı işaret veya levhalarla düzenlendiği kavşaklardır. Önce görevliye, sonra ışıklara, sonra levhalara uyulur. Levhalarla düzenlenen kavşaklarda temel kural şudur: yolunda yol ver veya DUR levhası bulunan sürücü tali yoldadır ve ana yoldaki araçlara yol verir; DUR levhasında önce tam durulur. Ana yol, ana yol levhası ya da ana yol–tali yol kavşağı uyarı levhasıyla belirtilir.

Ana yolun kendi içinde de dönüş kuralı geçerlidir. Ana yolda düz giden bir araç, ana yolda sola dönen bir araç ve tali yoldan gelen bir araç karşılaştığında sıra şöyledir: önce ana yolda düz giden, sonra ana yolda sola dönen, en son tali yoldan gelen. İki yolda da yol ver levhası varsa yollar eşit sayılır ve aşağıdaki genel kurallar uygulanır. DUR levhalı yoldan durmadan çıkıp ana yolda düz giden araçla çarpışan sürücü, ilk geçiş hakkı kuralını ihlal etmiş olur.

Kontrolsüz kavşaklar

Görevli, ışık veya öncelik levhası bulunmayan kavşaklarda sürücüler hızlarını azaltır ve geçiş hakkı kurallarına uyar. Şekilli soruları çözerken kuralları şu sırayla uygulayın:

1. Kavşağa daha önce girmiş araca yol verilir.
2. Taşıt cinsine bakılır: raylı taşıtlar, motorlu taşıtlar, lastik tekerlekli traktör–arazi taşıtı–iş makinesi ve hayvanla çekilen taşıtlar sırasıyla geçer. Örneğin otomobil at arabasından, otobüs traktör ve iş makinesinden önce geçer.
3. Dönüşe bakılır: dönüş yapan araç, doğrultusunu değiştirmeden geçen araca yol verir. Sola dönen sürücü karşı yönden düz gelen araçları bekler.
4. Yöne bakılır: durumları aynı olan araçlardan her sürücü sağından gelen araca yol verir. Hızın fazla ya da az olması öncelik sağlamaz.

Yayalar ve yol dışından çıkış

Kavşakta dönüş yapan sürücü, girdiği yoldaki yaya geçidinde bulunan veya geçmek üzere olan yayalara ilk geçiş hakkını verir. Yayaları korna ile uyarıp durdurarak geçmek yanlıştır. Akaryakıt istasyonu, otopark gibi yol dışındaki bir alandan kara yoluna çıkan sürücü de yolda seyreden araçların geçmesini beklemek zorundadır.

Sağa ve sola dönüş

Sağa dönüşte doğru sıra: dönüş işaretini vermek → sağ şeride girmek → hızı azaltmak → dar bir kavisle dönmek.

Dönel kavşaklar

Dönel kavşağa girecek sürücü yavaşlar ve kavşak içindeki araçlara yol verir. Geri dönüş yapacak sürücü kavşağa girmeden önce orta adaya en yakın şeride geçer ve ada etrafında bu şeritte döner. Ada etrafında dönerken gereksiz yere şerit değiştirmek yasaktır; çıkışa yaklaşınca kurallara uygun şekilde sağa geçilir.

Geçiş üstünlüğü olan araçlar

• Geçiş üstünlüğüne sahip olanlar: ambulans (cankurtaran), itfaiye, polis ve benzeri güvenlik araçları ile yaralı veya acil hasta taşıyan araçlar. Toplu taşıma araçlarının geçiş üstünlüğü yoktur.
• Bu hak yalnızca görev sırasında ve sesli ve ışıklı işaretler birlikte kullanılarak kullanılabilir; görev dışındaki ambulans veya polis aracı diğer araçlar gibi kurallara uyar.
• Bu araçlar karşılaştığında geçiş sırası: ambulans → itfaiye → polis → diğer görevli araçlar.
• Sesli ve ışıklı uyarıyı alan sürücü bu araca derhal yol verir; kavşaktaysa kavşağı boşaltır, gerekirse sağa yanaşıp durur. Olduğu yerde kalıp aracın yolunu tıkamaz.